Татварын өрөнд орохоос хэрхэн сэргийлэх вэ?
Татварын тал дээр жижиг, дунд бизнес эрхлэгчдэд хамгийн их дарамт болдог дөрвөн шалтгааныг задалж, боломжит шийдлүүдийг санал болгоё.
Мэдлэгийн хомсдол ба хэт татварын төвөгтэй хууль
Монголын татварын багц хуульд 50 орчим эрхзүйн акт багтдаг, нийтдээ 30 төрлийн татвар хуульчлагдсан, бүртгэл нь төрөл бүр дээр үүсдэг тул бизнес эхлүүлсэн даруйд “бүртгүүлээгүй”, “тайлан хоцроосон” гэх шалтгаанаар өр үүсэх эрсдэлтэй.
- ЖДБ эрхлэгч бүр эхний жилдээ “татварын зураглал” гаргах (ямар татвар, ямар хугацаа, ямар тайлан).
- Нягтлан бодогчийг зөвхөн тайлан гаргагч бус, эрсдэлийн зөвлөхөөр сонгох.
Цахим системийн алдаа
Цахим тайлангийн систем алдаа ихтэй, төрийн байгууллагуудын мэдээллийн сангийн уялдаа сул, системийн өөрчлөлт гэнэт хийгддэг, буруу мэдээлэл оруулах, автоматаар алданги бодох нөхцөл үүсдэг, алдааны 95% нь системтэй холбоотой гомдол байдаг тухай дурдсан .
Шийдэл:
- Тайлан илгээх бүрдээ баталгаажуулалтын чеклист ашиглах (өөрийн дотоод хяналт).
- Цахим системийн алдааг бичгээр баримтжуулж үлдээх (маргаанд хэрэгтэй).
- ERP эсвэл нягтлангийн программ хангамжийг татварын системтэй уялдуулж автомат зөрчил шалгах.
Санхүүгийн цикл ба татварын хугацааны зөрчил
Монгол бизнесийн орлого улирлын шинжтэй (хавар эхэлж, намар орлого төвлөрдөг) байхад татварын өр баталгаажих хугацаа, алданги бодогдох мөчлөг нь үйл ажиллагаа эхлэхтэй давхацдаг, урьдчилгаа төлөлт, төлөвлөгөө биелүүлэх дарамт томоохон компаниудаар дамжин системийн гажуудал үүсгэдэг.
Шийдэл:
- Мөнгөн урсгалын 12 сарын төсөвт татварын эрсдэлийн сан (reserve) тусгах.
- Өр үүсэхээс өмнө сунгалт, хуваарьт төлөлтийн хүсэлт гаргах (идэвхгүй хүлээхгүйгээр).
- Зээл авахдаа татварын боломжит өр, алдангийг хамт тооцдог санхүүгийн загвар ашиглах.
Хяналтын дарамт, торгуулийн хуримтлал
Эрсдэлд суурилсан хяналт шалгалт өрийн дүнг өсгөж, актын хэмжээ нэмэгдэж, алданги нь нөхөн татвараасаа өндөр гарах тохиолдол бий.
Шийдэл:
- Хяналтын өмнөх дотоод аудит тогтмол хийх (жилд 1–2 удаа).
- Баримт, гэрээ, бүртгэлийг стандартжуулах (маргаанд бэлтгэлтэй байх).
- “Шалгалтад өртөхгүй байх” бус, “шалгалтад бэлэн байх” стратеги баримтлах.
