mnews.mn

Сэлэнгэ аймгийн Орхонтуул сумын харъяат, Монгол Улсын харцага, Зэвсэгт хүчний “Алдар” спорт хорооны дасгалжуулагч Т.Өсөх-Ирээдүйд Монгол Улсын гавьяат дасгалжуулагч цол олгохоор болжээ.

Тэрбээр үндэсний бөхийн эрдмийг өвлүүлэн уламжлуулах үйлсэд зүтгэж яваа нэгэн бөгөөд Монгол Улсын арслан Б.Орхонбаяр, аймгийн хурц арслан Н.Амгаланбаатар, аймгийн арслан М.Баяржавхлан зэрэг улс, аймаг сумын цолтой хүчит бөхчүүдийг төрүүлэн гаргасан юм. 

Түүнд гуравдугаар сарын 17-ны өдөр МУГД цолыг гардуулах юм байна.

Эх сурвалж: ZUV.MN

Нийслэлийн Баянзүрх дүүргийн ИТХ-ын төлөөлөгчид өнөөдөр мэдээлэл хийж, Нийслэлийн иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлыг дахин хуралдуулж, БЗД-т ногдуулсан 27.2 тэрбум төгрөгийн татаасыг багасгах, бүтээн байгуулалтын зардлыг нэмэгдүүлэхийг Нийслэлийн Засаг дарга Х.Нямбаатараас шаардсан билээ.

Үүний хариуд Нийслэлийн Засаг дарга Х.Нямбаатар мэдэгдэл хийлээ.

Тэрбээр “Баянзүрх дүүрэг энэ жил Нийслэлийн төсөвт 186 тэрбум төгрөг төвлөрүүлнэ. Эргүүлээд Нийслэлээс 180 гаруй тэрбум төгрөгийн бүтээн байгуулалт хийнэ. Тэгэхээр энэ жагсаал төсөвтэй холбоогүй. 

Э.Бат-Амгалан төрийн алба хаагчдын улс төрийн зорилгоор ашиглахаа боль. Би ч гэсэн дэмждэг хүмүүсээ жагс гэвэл сэтгэлээрээ ирээд жагсах л байх.  Гэхдээ би тийм юм хийхгүй. 

Төрийн алба хаагчид улс төржихөө болихгүй бол ажлаас нь чөлөөлнө шүү.

Э.Бат-Амгалан дүүтэйгээ нийлж хулгай хийсэн мөнгөө төлөөрэй. Тэгж байж асуудал чинь намжих юм байна лээ шүү. 70 тэрбум төгрөгөө алдчихсан хүмүүс юу гээд хохирол нь барагдаагүй байхад больж байдаг юм бэ. Надад хийх ажил их байна. Хуцсан нохой болгон руу чулуу шидэх зав алга гэдгээ би өмнө нь хэлсэн. Э.Бат-Амгалаан, миний албан тушаалд шунаад байгаа бол хоёр аргаар ав гэж би хэлсэн шүү” гэлээ.

Эх сурвалж: 24tsag.mn

Алдарт анимейшн цуврал болох “The Simpsons” олон жилийн турш зарим бодит үйл явдалтай давхцсан мэт санагдах хэсгүүдээрээ хүмүүсийн анхаарлыг татсаар ирсэн. Зарим үзэгчид үүнийг “ирээдүйг зөгнөдөг” гэж хүртэл ярьдаг ч мэргэжилтнүүд ихэнхийг нь санамсаргүй давхцал гэж үздэг. Гэсэн ч бодит үйл явдалтай төстэй болсон хэд хэдэн сонирхолтой жишээ байдаг.

1. Дональд Трампын ерөнхийлөгч болох тухай
2000 онд гарсан нэг ангид Donald Trump АНУ-ын ерөнхийлөгч болсон тухай дурдагддаг бөгөөд тэрээр 2016 онд үнэхээр ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон нь олныг гайхшруулсан.

2. Ухаалаг цаг
1995 оны нэг ангид дүрүүд бугуйн цаг ашиглан утсаар ярьж буйг харуулсан нь өнөөгийн ухаалаг цагтай төстэй байсан бөгөөд олон жилийн дараа бодит болсон.

3. Автомат жолоодлоготой машин
Цувралд өөрөө жолооддог машинтай төстэй технологийг харуулж байсан нь өнөөдөр хөгжиж буй автомат жолоодлоготой автомашинуудтай адилхан гэж хүмүүс ярьдаг.

4. Видео дуудлага
1990-ээд оны ангид хүмүүс дэлгэцээр харж ярилцаж буйг үзүүлсэн нь өнөөдөр түгээмэл болсон видео дуудлагын технологитой төстэй.

5. Disney-ийн Fox-ийг худалдан авах
1998 оны нэг ангид The Walt Disney Company “20th Century Fox”-ийг эзэмшдэг мэт хошигнол гардаг байсан бөгөөд 2019 онд Disney үнэхээр Fox-ийн ихэнх хэсгийг худалдаж авсан.

Эдгээр жишээнүүдээс болж The Simpsons цуврал ирээдүйг “таамагласан” гэх яриа олон нийтийн дунд байнга гардаг ч судлаачдын хэлснээр энэ нь урт хугацаанд гарсан олон анги дундаас бодит үйл явдалтай давхцсан зарим тохиолдлууд байх боломжтой гэжээ. 

Өсвөр насны хүүхэдтэйгээ хэрхэн харилцах талаар мэргэжлийн сэтгэл зүйч, Гэр бүл анхаарлын төвд-Монгол байгууллагын сэтгэл зүйч Б.Батчимэгийн ярилцлагаас онцлох 24 эшлэлийг хүргэж байна.

ЭШЛЭЛ 1

Өсвөр нас, шилжилтийн нас гэдэг нь жоохон хүүхдээс насанд хүрэгч рүү шилжиж буй үе шатыг хэлдэг. Энэ үйл явц нь зөвхөн орчин үеийн хүүхдүүдэд явагдаж байгаа зүйл биш, харин хүний тархины хөгжлийн онцлогтой шууд холбоотой.

ЭШЛЭЛ 2

Хүний тархи ойролцоогоор 25 нас хүртлээ бүрэн хөгжиж төлөвшдөг. 

ЭШЛЭЛ 3

Өсвөр насанд хүүхдийн тархи илүү сэтгэл хөдлөлд суурилсан шийдвэр гаргах нь түгээмэл байдаг. Учир нь аливаа үйлдлийн үр дагаврыг тооцоолох, зөв шийдвэр гаргах, эрсдэлийг үнэлэх, дүн шинжилгээ хийх зэрэг ухамсартай бодох үүрэгтэй тархины урд хэсэг бүрэн хөгжөөгүй байдаг.

ЭШЛЭЛ 4

Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагаас 10–19 насыг өсвөр нас гэж тодорхойлдог. Гэвч сүүлийн жилүүдэд тархины хөгжилтэй холбоотойгоор энэ үеийг 24 нас хүртэл үргэлжилдэг гэж зарим судалгаанд үзэх болсон.

ЭШЛЭЛ 5

Өсвөр насыг ерөнхийдөө гурван үе шатанд хуваадаг. Эхэн үе буюу 10–13 нас, дунд үе 14–17 нас, хожуу үе буюу 18–24 насыг хамарна.

ЭШЛЭЛ 6

14–17 насанд хүүхдүүдийн сэтгэлзүйн онцлог нь бүлэгт харьяалагдах, хамаарагдах хэрэгцээ илүү хүчтэй илэрдэг. Өөрөөр хэлбэл, аливаа нэг найз нөхдийн хүрээлэл, бүлэг дундаа хүлээн зөвшөөрөгдөхийн тулд дээрэлхэх үйлдэл гаргах эрсдэлтэй байдаг.

ЭШЛЭЛ 7

Дээрэлхэлт нийтдээ таван төрөлтэй. Энэ нь зөвхөн нүдэнд ил харагдах гэмтэл бэртэл, хөхөрч няцрах зэрэг бие махбодын хэлбэрээр хязгаарлагдахгүй.

ЭШЛЭЛ 8

Сүүлийн жилүүдэд хамгийн ноцтой, далд хэлбэрээр илэрч, хүүхдийн сэтгэлзүйд хамгийн их хор нөлөө үзүүлж байгаа нь “цахим дээрэлхэлт” юм.

ЭШЛЭЛ 9

Цахим дээрэлхэлт 24 цагийн турш тасралтгүй үргэлжилж, нэгэн зэрэг олон хүнээс цахим орчноор доромжлол, сэтгэлзүйн дарамт ирэх боломжтой байдаг.

ЭШЛЭЛ 10

Дээрэлхэлтийг бие махбодын, сэтгэлзүйн, санхүүгийн, цахим болон нийгмийн харилцаанаас тусгаарлах буюу харилцааны дээрэлхэлт гэсэн төрлүүдэд хувааж үздэг.

ЭШЛЭЛ 11

Харилцааны дээрэлхэлт нь ихэвчлэн охидын дунд илүү түгээмэл тохиолддог. Энэ нь бүлгийн харилцаанаас зориудаар гаргах, ярианд оролцуулахгүй байх, хамт олон дундаас тусгаарлах, бүлэгт оруулахгүй байх зэрэг хэлбэрээр илэрдэг.

ЭШЛЭЛ 12

Дээрэлхэлтийн бас нэг оролцогч нь ажиглагч буюу гэрчүүд байдаг.

ЭШЛЭЛ 13

Зарим ажиглагч дээрэлхэж буй хүүхдийг өдөөх, инээж баясах, зураг бичлэг хийх зэргээр дээрэлхэлтийг улам дэмжих хандлагатай оролцдог.

ЭШЛЭЛ 14

Судалгаанаас харахад хоёр ба түүнээс дээш хүүхэд дээрэлхэлтийг зогсоох, хориглох байдлаар үг, үйлдэл гаргаж чадвал дээрэлхэлтийг 50 хүртэл хувиар бууруулах боломжтой байдаг.

ЭШЛЭЛ 15

Зарим хүүхэд хэн нэгэнд хандаж, тусламж хүсэж чаддаггүй нь өөрөө айдас, дарамтад өртсөнтэй холбоотой байж болно.

ЭШЛЭЛ 16

Ерөнхий боловсролын сургуулиудад зөвхөн хохирогчийг бус, гэрчийг хамгаалах бодлого хангалтгүй байдаг. Үүнээс шалтгаалан дээрэлхэлтийг харсан ч мэдэгдэхгүй өнгөрөх тохиолдол гардаг.

ЭШЛЭЛ 17

Өсвөр насанд найз нөхдийн харилцаа маш чухал үүрэгтэй.

ЭШЛЭЛ 18

Найз нь тухайн хүүхдийн сэтгэл санааг ойлгож, таагүй зүйлд уруу татагдахаас сэргийлж, дэмжлэг үзүүлэх үүрэгтэй байдаг.

ЭШЛЭЛ 19

Зарим хүүхэд “сайн найз” гэдэг нь бүх зүйлээ нуугаад байх ёсгүй, хувийн орон зай байхгүй мэт ойлгодог.

ЭШЛЭЛ 20

Гэвч сайн найз байна гэдэг нь сэтгэлзүйн дэмжлэг үзүүлж, буруу зүйлээс хамгаалж, зөв зүйлийг уриалах чадвартай байхыг хэлдэг.

ЭШЛЭЛ 21

Эцэг эхчүүд хамгийн түрүүнд хүүхдэдээ сэтгэлзүйн аюулгүй байдлыг мэдрүүлэх хэрэгтэй.

ЭШЛЭЛ 22

Хэрэв эцэг эх хүүхэд хүмүүжүүлэхдээ хэт хатуу арга барилтай, хүүхдээ сонсохоосоо илүү өөрийн үзэл бодлыг тулгадаг бол хүүхэд өөрт тохиолдсон зүйлээ тэр бүр илэрхийлж чаддаггүй.

ЭШЛЭЛ 23

“юу ч тохиолдсон аав, ээждээ хэлж болно” гэсэн сэтгэлзүйн аюулгүй орчинг бүрдүүлж чадвал эцэг эх нь асуусан, эс асуусан ч хүүхэд өөрт тохиолдсон зүйлээ өөрөө хуваалцах хандлагатай болдог.

ЭШЛЭЛ 24

Хүүхдийнхээ үгийг таслахгүй, шүүмжлэхгүй, буруутгахгүйгээр анхааралтай сонсох нь хамгийн чухал юм.

НИТХ-ын дарга бөгөөд Нийслэлийн гамшгаас хамгаалах салбар зөвлөлийн дарга А.Баяр “Онцгой байдпын салбарыг онцгой анхаарна” гэснийхээ дагуу газар дээр нь ажиллалаа. Тэрбээр, Шуурхай удирдлагын төв байгуулж, аврагчдын ажиллах нөхцөлийг сайжруулна хэмээн Ажлын хэсгийн хэд хэдэн хурал дээр хэлж байсныгаа ийнхүү ажил хэрэг болгож, алба хаагчдад Шуурхай удирдлагын нэгдсэн төв байгуулах нь онцгой байдлын салбарт ажиллаж байгаа алба хаагчдад ямар чухал болохыг танилцуулж, аврагчдын нэг өдрийн ажлын нөхцөлтэй танилцсан юм. 

Шуурхай удирдлагын нэгдсэн төв байгуулснаар 105 дугаарт ирсэн дуудлага, камерын хяналт болон бусад эх сурвалжаас ирсэн мэдээллийг нэг дор төвлөрүүлж, гал сөнөөгч, аврагчдыг хамгийн ойр байрлалаас шуурхай хөдөлгөх боломж бүрдэх юм. Мөн гал түймэр, ослын үед цагдаа, эмнэлэг, замын хөдөлгөөний удирдлагын төв зэрэг байгууллагуудтай мэдээллийг нэг цэгээс зохицуулснаар дуудлагад очих хугацаа богиносож, аврах ажиллагааны үр дүн нэмэгдэнэ. Өөрөөр хэлбэл, энэ төв нь гамшиг, ослын үед цаг хугацаатай уралддаг аврагчдын ажлыг илүү хурдтай, оновчтой болгох чухал шийдэл болох юм. 
Ийн бидний уулзалт Нийслэлийн онцгой байдлын газрын хоолны танхимд үргэлжилж, А.Баяр дарга аврагчидтай тэврэлдэн уулзаж, халуун цай, таваг хоолны ард хамгийн их дуудлагад гарсан, хамгийн олон хүний амь аварсан аврагч хэн болох талаар халуун яриа өрнүүлэх зуурт НОБГ-ын дарга Г.Галбадрах аврагчдаа танилцуулж, албаараа бахархан суулаа. 

НИТХ-ын дарга А.Баяр өглөөнөөс хойш тус газрын нөхцөл байдалтай танилцаж, нээлттэй ярилцлага өрнүүлж буй нь энэ. Шуурхай удирдлагын нэгдсэн төв байгуулах нь энэ жилийн том зорилт гэдгийг тэрбээр онцолж байв. 

Гэнэт аваарын дохио хангинахад хоолны зааланд суусан 20 орчим гал сөнөөгчид ухасхийн харайж, юу болов гэхийн зуурт үүдээр бараа сураггүй гарч одов. Ердөө хоёрхон секундын дотор тэдний ярьж байсан үгсийн цуурай, ширээн дээрх уур савссан халуун хоол, ууж амжаагүй аягатай цай, бидний хэдэн нөхөд л үлдэв. Тогооч “галын дуудлага” гэж чанга орилоход л сая нэг ухаарч цүнхээ шүүрэн аврагчдын араас гүйлээ. Биднийг гарц, хаалга руу мунгинаж байх зуурт аврагчдын эхний хэсэг дуут дохиогоо хангинуулан хашаанаас гарч байх нь сонсогдов. “Бид 20 секундын дотор энэ бүх хувцас, тоноглолоо бүрэн өмсөөд машиндаа сууна даа” гэх өглөөхөн хэлсэн яриагаа тэд батлаж байх шиг ар араасаа цуварч гараад яаравчлах. Галын дуудлагад хамт явж, сурвалжилга бэлтгэх зорилготой бидний хэдэн нөхөд арайхийн сүүлийн машины кабинд багтаад, хөдөллөө. Жолоочийн богино холбоо тасралтгүй дуугарна. 

ГАРЦ, ОРЦГҮЙ ОРОН СУУЦНЫ ГАЛЫН ДУУДЛАГА Л ХАМГИЙН БЭРХ 
Аврагчдын нэн тэргүүний зорилго бол нэг секунд ч алдахгүй хөдлөх. Шуурхай удирдлагын төвөөс нарийвчилсан байршлыг хэлж байна. Энэ удаа Сүхбаатар дүүргийн XI хороололд байрлах орон сууцны хогийн бункерт гал гарчээ. Галын машин дуут дохиогоо хангинуулан явахад хөдөлгөөнд оролцож байгаа жолооч нар эгнээ байраа чөлөөлж, зам тавьж өгөх аж. Цагдаа зохицуулах тохиолдолд хугацаа маш бага зарцуулдаг байна. Ерөөс галын дуудлагад шуурхай очно гэдэг Замын хөдөлгөөний шуурхай удирдлагын төв, цагдаа, иргэний хамтын ажиллагаанаас ихээхэн шалтгаалдаг гэлээ. 
Ямартай ч хамтын хүчээр гал гарсан газраа маш бага хугацаанд ирлээ. Гэтэл дуудлагаар очсон орон сууцны хороолол орчимд  орц, гарц байсангүй. Энэ бол аврагчдыг хүнд байдалд оруулж, самбаачлах арга ухаан шаарддаг бэрх нөхцөл гэв. Аврагчид урт шланкаа сугалж, хамжиж чирч гүйсээр булан эргэв. Аз болж байрны гадаах булангийн хогийн цэгт гал гарчээ. 

АГААРЖУУЛАЛТГҮЙ ОРЦ, АЛГА БОЛСОН УСНЫ ХООЛОЙ 

Гал сөнөөгчдийн нэг хэсэг нь өнөөх галыг унтраахаар, нөгөө хэсэг нь байрны орц руу гүйлдэв. Мөн НИТХ-ын дарга бөгөөд Нийслэлийн гамшгаас хамгаалах салбар зөвлөлийн дарга А.Баяр болон НОБГ-ын дарга Г.Галбадрах нар ч мөн газар дээр нь ажиллав. Энэхүү гал барилгын гадна талд гарсан ч орц, хонгил руу утаажилт үүссэн байв. Аврагчид энэхүү орон сууцны барилга агааржуулалтгүй, орцны цонх онгойдоггүй, галын үед ашиглах хоолойгүй, галын хорыг ёс төдий л байршуулжээ. НОБГ-ын дарга Г.Галбадрах “Галын утаа барилгын дотор хамгийн дээд хэсэгт хуримтлагддаг. Гэтэл сүүлийн үеийн барилга агааржуулалтын систем дутмаг. Айлууд цонхоо онгойлгож агаар солилцоо хийхэд утаа дээш хөөрч барилгын оройд хуримтлагдах эрсдэл үүсдэг” гэдгийг онцлов. 
Өндөр барилгад багадаа 20 метрийн хоолой буюу шланк байх ёстой гэнэ. Хэрэв гал дотор гарсан бол аврагчид өөрсдийн авчирсан шланкаа татаж, ус цацах байжээ. НИТХ-ын дарга А.Баяр “Барилга ашиглалтад ороход улсын комисс хүлээж авдаг. Галын норм дүрэмдээ энэ тухай заасан байдаг. Гэтэл яг бодит байдал яагаад ийм байна вэ” хэмээн тодруулахад “Барилгын компанийн эзэд барилгаа улсын комиссоор оруулахдаа үзүүлэн мэт дээрх хэрэгслийг тавьчихаад буцаагаад авчихдаг, СӨХ нь үүнийг мэдэж байх ёстой. Эцсийн дүндээ эдгээр нь хүний амь нас авран хамгаалахад нэн чухал хэрэгсэл” гэдгийг албаныхан хэллээ. 
 

ХУУРАЙШИЛТЫН ҮЕД ӨДӨРТ 30-40 ДУУДЛАГА ИРДЭГ 

Аврагч, гал сөнөөгчид галыг бүрэн унтраахад 10 гаруй минутыг зарцуулав. Бүргэд хаалганы дулаалга, хөвөн, цаас байдаг учир гал дэмждэг. Хаалганаас гадна орц гарцгүй орон сууц руу нэвтэрнэ гэдэг чинь эр зориг шүү дээ. Машинаа гарц хааж тавиад алга болдог иргэд бий хэмээн гал сөнөөгчид учирлана. Зуны дэлгэрт  гол усны дуудлага, хавар шар өвсний түймрийн дуудлага их ирдэг гэв. Өдөрт 30-40 дуудлага ирнэ. Ихэвчлэн иргэдийн хайнга, хэнэггүй байдлаас үүдсэн дуудлагад очдог гэдгээ ч хэлж байлаа. 

ШУУРХАЙ УДИРДЛАГЫН НЭГДСЭН ТӨВТЭЙ БОЛОХ НЬ

НОБГ-ын үүдний хэсэгт байрлах умгар өрөөнд нэг оператор тасралтгүй хангинах утаст хариулж, хажуугаар нь удирдлагуудад мэдээлэл бичнэ. Энэ өрөө бол төдийгөөс өдий хүртэл ажилласан удирдлагын төв. Харин энд амсхийх завгүй ажиллах бүсгүй бол НОБГ-ын дэд төвийн дуудлага хүлээн авагч, дэд ахлагч Г.Хулан. НИТХ-ын дарга А.Баяр Шуурхай удирдлагын нэгдсэн төв байгуулчихвал хэчнээн хэрэгтэйг бид газар дээр нь ажиллаж мэдлээ. ШУУРХАЙ ТӨВИЙН АЖЛЫГ ШУУРХАЙЛЪЯ” ГЭВ.

Эх сурвалж: НИТХ-ХМОНХА

Эх сурвалж: 24tsag.mn

Өсвөр насны хүүхэдтэйгээ хэрхэн харилцах талаар мэргэжлийн сэтгэл зүйч, Гэр бүл анхаарлын төвд-Монгол байгууллагын сэтгэл зүйч Б.Батчимэгтэй ярилцлаа. 

---

-Өсвөр нас гэж ямар үеийг хэлдэг вэ?

-Өсвөр нас, шилжилтийн нас гэдэг нь жоохон хүүхдээс насанд хүрэгч рүү шилжиж буй үе шатыг хэлдэг. Энэ үйл явц нь зөвхөн орчин үеийн хүүхдүүдэд явагдаж байгаа зүйл биш, харин хүний тархины хөгжлийн онцлогтой шууд холбоотой. Хүний тархи ойролцоогоор 25 нас хүртлээ бүрэн хөгжиж төлөвшдөг. Өсвөр насанд хүүхдийн тархи илүү сэтгэл хөдлөлд суурилсан шийдвэр гаргах нь түгээмэл байдаг. Учир нь аливаа үйлдлийн үр дагаврыг тооцоолох, зөв шийдвэр гаргах, эрсдэлийг үнэлэх, дүн шинжилгээ хийх зэрэг ухамсартай бодох үүрэгтэй тархины урд хэсэг бүрэн хөгжөөгүй байдаг. Тэгэхээр өсвөр насанд хүүхдүүд сэтгэл хөдлөлийн хувьд хамгийн их хэлбэлзэлтэй байдаг үе юм.

-Өсвөр насанд хүүхдийн сэтгэлзүйд ямар онцлог илэрдэг вэ?

Өсвөр насанд түргэн уурлах, маш их баярлах, гэнэт гуниглах зэрэг сэтгэл хөдлөлийн хувьд байнгын хэлбэлзэлтэй, тогтворгүй байх нь элбэг. Учир нь энэ нь жоохон хүүхдээс том хүн рүү шилжиж буй шилжилтийн үе юм. Энэ үед хүүхэд заримдаа ганцаараа байхыг хүсэх, эсвэл олон нийтийн дунд өөрийгөө баталж харуулах, илэрхийлэх, байр сууриа нотлох хүсэлтэй болдог.

Мөн “би яг хэн бэ” гэдгээ эрэлхийлж, өөрийгөө олж эхэлдэг маш эмзэг, эгзэгтэй үе шат юм.

Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагаас 10–19 насыг өсвөр нас гэж тодорхойлдог. Гэвч сүүлийн жилүүдэд тархины хөгжилтэй холбоотойгоор энэ үеийг 24 нас хүртэл үргэлжилдэг гэж зарим судалгаанд үзэх болсон. Иймээс өсвөр насыг зөвхөн ерөнхий боловсролын сургуулийн нас гэж хязгаарлахгүй, оюутан насыг ч мөн хамруулж үзэх хандлага бий болсон.

-Өсвөр насыг ямар үе шатуудад хувааж үздэг вэ?

-Өсвөр насыг ерөнхийдөө гурван үе шатанд хуваадаг. Эхэн үе буюу 10–13 нас, дунд үе 14–17 нас, хожуу үе буюу 18–24 насыг хамарна. Эдгээрээс өсвөр насны дунд үед үе тэнгийн дээрэлхэлт илүү түлхүү тохиолддог. Учир нь 14–17 насанд хүүхдүүдийн сэтгэлзүйн онцлог нь бүлэгт харьяалагдах, хамаарагдах хэрэгцээ илүү хүчтэй илэрдэг.

Өөрөөр хэлбэл, аливаа нэг найз нөхдийн хүрээлэл, бүлэг дундаа хүлээн зөвшөөрөгдөхийн тулд дээрэлхэх үйлдэл гаргах эрсдэлтэй байдаг.

-Дээрэлхэлт ямар хэлбэрүүдтэй байдаг вэ?

-Дээрэлхэлт нийтдээ таван төрөлтэй. Энэ нь зөвхөн нүдэнд ил харагдах гэмтэл бэртэл, хөхөрч няцрах зэрэг бие махбодын хэлбэрээр хязгаарлагдахгүй.

Сүүлийн жилүүдэд хамгийн ноцтой, далд хэлбэрээр илэрч, хүүхдийн сэтгэлзүйд хамгийн их хор нөлөө үзүүлж байгаа нь “цахим дээрэлхэлт” юм. Учир нь цахим дээрэлхэлт 24 цагийн турш тасралтгүй үргэлжилж, нэгэн зэрэг олон хүнээс цахим орчноор доромжлол, сэтгэлзүйн дарамт ирэх боломжтой байдаг.

Ерөнхийдөө дээрэлхэлтийг бие махбодын, сэтгэлзүйн, санхүүгийн, цахим болон нийгмийн харилцаанаас тусгаарлах буюу харилцааны дээрэлхэлт гэсэн төрлүүдэд хувааж үздэг.

-Харилцааны дээрэлхэлт гэж юу вэ, ямар хэлбэрээр илэрдэг вэ?

-Харилцааны дээрэлхэлт нь ихэвчлэн охидын дунд илүү түгээмэл тохиолддог. Энэ нь бүлгийн харилцаанаас зориудаар гаргах, ярианд оролцуулахгүй байх, хамт олон дундаас тусгаарлах, бүлэгт оруулахгүй байх зэрэг хэлбэрээр илэрдэг. Мөн үг хэлээр доромжлох, цахим орчноор дарамт үзүүлэх зэрэг нүдэнд ил харагдахгүй дээрэлхэлтийн хэлбэрүүд ч нэлээд түгээмэл байдаг.

-Дээрэлхэлтийн үед хөндлөнгөөс харж байгаа хүүхдүүд ямар нөлөө үзүүлдэг вэ?

-Дээрэлхэлтийн бас нэг оролцогч нь ажиглагч буюу гэрчүүд байдаг. Өөрөөр хэлбэл, зөвхөн дээрэлхэж байгаа болон дээрэлхүүлж байгаа хүүхдүүдээс гадна тухайн нөхцөл байдлыг харж байгаа ажиглагчид байдаг. Зарим ажиглагч дээрэлхэж буй хүүхдийг өдөөх, инээж баясах, зураг бичлэг хийх зэргээр дээрэлхэлтийг улам дэмжих хандлагатай оролцдог. Мөн зарим нь шууд оролцохгүй ч хөндлөнгөөс харж өнгөрөх тохиолдол байдаг.

Судалгаанаас харахад хоёр ба түүнээс дээш хүүхэд дээрэлхэлтийг зогсоох, хориглох байдлаар үг, үйлдэл гаргаж чадвал дээрэлхэлтийг 50 хүртэл хувиар бууруулах боломжтой байдаг.

-Гэхдээ зарим хүүхэд хэн нэгэнд хандаж, тусламж хүсэж чаддаггүй нь өөрөө айдас, дарамтад өртсөнтэй холбоотой байж болно. Иймээс тухайн нөхцөл байдлыг шууд ганцаараа болиулах гэж оролдохоос илүү насанд хүрсэн хүн эсвэл мэргэжлийн хүнд заавал мэдэгдэх нь чухал.

-Үүнтэй холбоотойгоор ерөнхий боловсролын сургуулиудад зөвхөн хохирогчийг бус, гэрчийг хамгаалах бодлого хангалтгүй байдаг. Үүнээс шалтгаалан дээрэлхэлтийг харсан ч мэдэгдэхгүй өнгөрөх тохиолдол гардаг.

-Найз нөхдийн зөв харилцааны талаар та ямар зөвлөгөө өгөх вэ?

-Өсвөр насанд найз нөхдийн харилцаа маш чухал үүрэгтэй. Найз нь тухайн хүүхдийн сэтгэл санааг ойлгож, таагүй зүйлд уруу татагдахаас сэргийлж, дэмжлэг үзүүлэх үүрэгтэй байдаг. Гэвч зарим хүүхэд “сайн найз” гэдэг нь бүх зүйлээ нуугаад байх ёсгүй, хувийн орон зай байхгүй мэт ойлгодог.

Үнэндээ сайн найз байна гэдэг нь сэтгэлзүйн дэмжлэг үзүүлж, буруу зүйлээс хамгаалж, зөв зүйлийг уриалах чадвартай байхыг хэлдэг. Хэрэв хүүхдүүд энэ ойлголтыг зөв хүлээж авч чадвал эрүүл, зөв найз нөхдийн харилцааг бий болгож чадна.

-Дээрэлхэлтэд өртсөн хүүхдийн эцэг эх ямар байдлаар хүүхэдтэйгээ ярилцах ёстой вэ?

-Эцэг эхчүүд хамгийн түрүүнд хүүхдэдээ сэтгэлзүйн аюулгүй байдлыг мэдрүүлэх хэрэгтэй. Хэрэв эцэг эх хүүхэд хүмүүжүүлэхдээ хэт хатуу арга барилтай, хүүхдээ сонсохоосоо илүү өөрийн үзэл бодлыг тулгадаг бол хүүхэд өөрт тохиолдсон зүйлээ тэр бүр илэрхийлж чаддаггүй. Харин “юу ч тохиолдсон аав, ээждээ хэлж болно” гэсэн сэтгэлзүйн аюулгүй орчинг бүрдүүлж чадвал эцэг эх нь асуусан, эс асуусан ч хүүхэд өөрт тохиолдсон зүйлээ өөрөө хуваалцах хандлагатай болдог.

-Тиймээс эцэг эхчүүд хүүхдэдээ ийм аюулгүй орчныг бүрдүүлэх нь маш чухал. Хэрэв ийм орчин бүрдээгүй бол эхний ээлжид тухайн өдөрт болсон үйл явдлыг нь тайван сонсож, ярилцах хэрэгтэй. 

Хүүхдийнхээ үгийг таслахгүй, шүүмжлэхгүй, буруутгахгүйгээр анхааралтай сонсох нь хамгийн чухал юм.

Орон сууцны санхүүжилтийн банкны тухай болон Орон сууцжуулалтын тухай анхдагч хуулийн төслийн хэлэлцүүлгийг Монголбанк, Хот байгуулалт, орон сууцжуулалтын яамнаас хамтран 2026 оны 3 дугаар сарын 13-ны өдөр зохион байгууллаа. 

Хэлэлцүүлэгт Хот байгуулалт, барилга, орон сууцжуулалтын сайд Э.Бат-Амгалан, Монголбанкны Ерөнхийлөгч С.Наранцогт, арилжааны банкууд, холбогдох төрийн байгууллага, хувийн хэвшил болон олон улсын байгууллагын төлөөлөл оролцов. 

Хэлэлцүүлгийг нээж Монголбанкны Ерөнхийлөгч С.Наранцогт хэлсэн үгэндээ “Өнгөрсөн 10 гаруй жилийн хугацаанд Монголбанк, Засгийн газартай хамтарч орон сууцны ипотекийн хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж ирлээ. Өнөөдрийн байдлаар 10.7 их наяд төгрөгийн эх үүсвэрээр 140 гаруй мянган өрх орон сууцтай болсон байна. Мөн ипотекийн зээлийн хөрөнгөөр баталгаажсан үнэт цаасны хэмжээ 4 их наяд төгрөгт хүрч, хугацаа нь хоёр дахин уртасч, уг хөтөлбөр орон сууцны зах зээлийн хөгжилд түүхэн үүргээ гүйцэтгэсэн. Гэсэн хэдий ч хөтөлбөр нь зах зээлийг гажуудуулж,  инфляцын дарамтыг нэмэгдүүлэх зэрэг сөрөг үр дагавар бий болгохоос гадна эрэлт нь өссөнөөр 5000-6000 гаруй иргэний хүсэлт, зарим тохиолдолд 5-6 жилийн хүлээгдэл бий болж байгаа гэдгийг бид бүхэн ойлгож байна. Иймд хөтөлбөрийг эрх зүйн хувьд шинэ түвшинд гаргах зайлшгүй шаардлага үүссэн байна” хэмээн онцоллоо.   

Түүнчлэн цаашид ипотекийн хөнгөлөлттэй 6 хувийн хөтөлбөрийг Засгийн газарт үе шаттайгаар шилжүүлэх, шинээр байгуулагдах Орон сууцны санхүүжилтийн банкны анхны хөрөнгө оруулалтыг хийх зэрэг ажил хийгдэнэ гэв.  

Монгол Улсын Засгийн газрын 2025 оны 45 дугаар захирамжаар орон сууцжуулах бодлогын эрх зүйн орчныг боловсронгуй болгох ажлын хэсэг байгуулагдаж, уг ажлын хэсэг Орон сууцжуулалтын тухай болон Орон сууцны санхүүжилтийн банкны тухай хуулийн төслийг боловсруулаад байна. 

Хэлэлцүүлгийн үеэр оролцогчид хуулийн төслүүдийн агуулга, хэрэгжилтийн механизмыг салбарын бодлого болон зах зээлийн нөхцөл байдалтай уялдуулах асуудлаар санал, зөвлөмжөө илэрхийллээ. Хуулийн төсөл боловсруулагчдын зүгээс хэлэлцүүлгээс гарсан саналыг тусган төслүүдийг сайжруулж, УИХ-ын хаврын ээлжит чуулганд өргөн мэдүүлэхээр бэлтгэж байна. 

Хүн амын дундаж наслалт нэмэгдэхийн хэрээр иргэдийн хөдөлмөр эрхлэх хугацаа уртсаж байна. Үүнийг
дагаад ажил хөдөлмөр эрхлэх хугацаандаа сайн дураараа хуримтлал үүсгэж, ирээдүйд улсын тэтгэврээс
гадна олон эх үүсвэрээс орлого авах иргэдийн сонирхол нэмэгдсээр буй. Иймд холбогдох талуудын
оролцоог ханган, Хувийн нэмэлт тэтгэврийн тухай анхдагч хуулийн төслийг боловсруулж, УИХ-д өргөн
мэдүүлэхэд бэлэн болсон бөгөөд уг төслийн нээлттэй хэлэлцүүлгийг өчигдөр зохион байгууллаа. Энэхүү
хэлэлцүүлгээр салбарын мэргэжилтнүүд хувийн нэмэлт тэтгэврийн олон улсын туршлага, хөрөнгийн зах
зээлд үзүүлэх нөлөө болон Монгол Улсад нэвтрүүлэхэд ту лгарч буй сорилтуудын талаар санал солилцсон
юм. Манай улсад одоогоор 135.7 мянган иргэн сайн дурын тэтгэврийн сан болон даатгалын
бүтээгдэхүүнд хамрагдаж, 63.4 тэрбум төгрөгийн хуримтлал үүсгээд байгаа ч энэ харилцааг зохицуулсан
бие даасан хууль байхгүй учраас иргэдийн эрх ашиг зөрчигдөх эрсдэл АН: Авлигажсан системийг МАН
10 жилийн турш угсарсан УЛС ТӨР НИЙГЭМ Хувийн нэмэлт тэтгэврийн тухай анхдагч хуулийн төслийг
хэлэлцүүлэв дагуулсаар байна.

ГБХНХЯ-ны Төрийн нарийн бичгийн дарга Л.Мөнхзул “Эл хуулийн төслийн гол зохицуулалт нь ажилтан
болон ажил олгогч харилцан зөвшилцөж, гэрээний үндсэнд тодорхой хэмжээний шимтгэл төлөх замаар
тухайн хүний ирээдүйн нийгмийн баталгааг хангах, хуримтлал үүсгэх боломж олгоход чиглэж байгаа.
Төрөөс шимтгэлийн хувь хэмжээг тогтоохгүй бөгөөд энэ нь зөвхөн ажилтан, ажил олгогч хоорондоо
тохиролцсон хөтөлбөр байх юм. Харин уг хөтөлбөрийг албан ёсоор бүртгэлжүүлж, баталгаажуулах
шаардлагатай” гэв. Мөн дэд сайд Б.Солонгоо “Томоохон аж ахуйн нэгж, байгууллагууд ажилтнууддаа
зориулан хувийн нэмэлт тэтгэврийн сан бий болгож эхэлсэн. Гэвч эдгээр сангийн үйл ажиллагааг
зохицуулах эрх зүйн орчин хангалтгүй. Улмаар энэ нь ажилтнуудын эрх ашгийг хамгаалахад хүндрэл
учруулж байна. Тиймээс нэмэлт тэтгэврийн тогтолцоог сайн дурын үндсэнд ажилтан , ажил олгогч
хамтран бүрдүүлж, мэргэшсэн компаниар удирдуулснаар иргэд зөвхөн Нийгмийн даатгалын сангаас
хамааралгүй, олон эх үүсвэрээс тэтгэврийн орлого авах боломж бүрдэнэ” гэсэн юм.

Өнгөрсөн долоо хоногт IMC олон улсын математикийн олимпиадыг Монгол дах зохион байгуулагч талууд  болон GMIT (German-Mongolian Institute for Resources and Technologies) 2026 оны 7-р сарын 22-27-нд Налайх дүүрэгт байрлах GMIT-ийн хотхонд хамтран зохион байгуулахаар тохиролцож, хамтын  ажиллагааны санамж бичигт гарын үсэг зурлаа.

IMC (International Mathematics Competitions)  бага, дунд ангийн сурагчдын олон улсын математикийн олимпиад нь 1999 оноос анх зохиогдож эхэлсэн бөгөөд дэлхийн олон орнуудыг хамарсан өндөр чансаатай тэмцээн юм. Монгол улсад анх удаа ийнхүү зохион байгуулагдахаар болсон нь зөвхөн боловсролын салбарт төдийгүй эдийн засаг, аялал жуулчлалын салбарт ч тодорхой давуу талууд үүсэх нөхцөл бүрдэж байна.

Энэхүү олимпиадад дэлхийн математик боловсролоор тэргүүлэгч өндөр чансаатай 30 гаруй улсаас сонгогдож шалгарсан сурагчид оролцож,

• Бага анги: 4-6 дугаар анги
• Дунд анги: 7-9 дүгээр ангийн гэсэн ангилалд хувийн болон багийн төрлөөр өрсөлддөг юм байна.

IMC олимпиадад Монгол Улсын баг 2010 оноос амжилттай оролцож ирсэн бөгөөд 2026 онд уг олимпиадыг зохион байгуулах эрхийг Монгол улс авч, нийт 80 сурагчийн бүрэлдэхүүнтэйгээр оролцохоор төлөвлөн дотоодын шалгаруулалтын тэмцээнүүд зарлагдсан байна. Уг олимпиадын эхний шат 2026 оны 1-р сарын 31-нд орон даяар зохион байгуулагдсан бол удаах шат буюу улсын аварга шалгаруулах даваа нь 2026 оны 4-р сарын 18-19-нд Хүлэг интернэшнл дунд сургуульд болохоор төлөвлөгджээ. Энэхүү сүүлийн шатнаас шалгарсан сурагчид IMC-2026 олон улсын олимпиадад эх орноо төлөөлөн оролцох юм.

Өнөөдөр бол дэлхийн математикийн өдөр бөгөөд энэхүү тэмдэглэлт өдөр дэлхийн хэмжээний олимпиадыг Монгол улсдаа зохион байгуулахаар болсон баярт мэдээг олон нийтэд түгээж байгаадаа зохион байгуулагчид баяртай байгаагаа илэрхийлсэн байна.

“Өргөө” амаржих газарт Б болон Д блокийн нийт 11302 ам метр талбайг хамарсан их засвар, шинэчлэлийн ажлыг үе шаттайгаар хийж буй. Засвар, шинэчлэлийн хүрээнд дотор засал, хана, тааз, хаалга, цонх, дээвэр, фасадын засвар болон дотор гэрэлтүүлгийн системийг шинэчилж байгаа юм. Өнөөдрийн байдлаар ажлын явц 70 хувьтай үргэлжилж байна. Д блокийн дотор заслын ажил бүрэн дууссан бол Б блокийн цонхны шинэчлэл, металл фасадын ажил дуусаж, дотор заслын ажил үргэлжилж байна.

Ингэснээр эх, нярай болон үйлчлүүлэгчид илүү хүртээмжтэй, тав тухтай орчинд эмнэлгийн чанартай тусламж, үйлчилгээ авах нөхцөл бүрдэх юм.

ЭХ СУРВАЛЖ: НЗДТГ-ЫН ХЭВЛЭЛ МЭДЭЭЛЭЛ, ОЛОН НИЙТТЭЙ ХАРИЛЦАХ ХЭЛТЭС